Cát căn có tác dụng gì?

Cát căn là vị thuốc được bào chế từ rễ củ sắn dây có tác dụng chữa viêm ruột, viêm dạ dày, đau vùng thắt lưng, sởi mọc không đều ở trẻ, chây tay mỏi mệt, mất ngủ, đau mắt, không ra mồ hôi, thanh nhiệt, giải độc gan, giải độc do rượu bia, chữa cảm nắng và nhiều bệnh khác. Tuy nhiên, để hiểu rõ cát căn là gì? Cát căn có tác dụng gì? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu công dụng của cát căn qua bài viết dưới đây.

Cát căn là gì?

Cát căn thuộc họ đậu/cánh bướm, có tên khoa học là Pueraria thomsonii Benth và cát căn còn được gọi với nhiều tên gọi khác như củ sắn dây, bách cát, phấn cát, cam cát căn,…

Hình ảnh cát căn

Cát căn có tác dụng gì?
Cát căn có tác dụng gì?

Cát căn là một loại cây thân dây leo sống lâu năm, có thân mềm leo trên giàn hoặc bám vào các cây to, chiều dài thân có thể lên tới 10m, thân cũng như cành cây có nhiều lông tơ nhỏ. Bộ rễ của cây rất phát triển, to và tạo thành những củ chứa bột.

Các lá của cây là lá kép mọc so le nhau, mỗi nhánh có 3-5 lá mọc xen kẽ nhau. Lá chét có hình trứng rộng, mép lá nguyên hoặc chia thùy với đầu lá nhọn dài, hai mặt lá có lông tơ. Thông thường các lá ở giữa thường có kích thước to hơn 2 lá ở 2 bên cạnh.

Cây sắn cũng có hoa nhưng vì người dân thường cắt bớt lá để phần dưỡng chất tập trung nuôi phần củ. Vào những tháng gần thu hoạch cũng là thời điểm hoa nở nên càng ít người thấy hoa cát căn là vậy.

Hoa cát căn mọc thành từng chùm lớn ở kẽ lá, có màu xanh tím hoặc xanh lơ, mùi thơm nhẹ.

Quả có hình dạng giống như quả đậu, dài khoảng 8-10cm, trên quả phủ một lớp lông màu vàng nâu rất đặc trưng. Cây cát căn thường ra hoa vào tháng 9-10 và kết trái vào tháng 10-12 hàng năm.

Mô tả dược liệu

Phần củ có hình trụ, to, dài khoảng 15cm, đường kính không đều, vỏ màu trắng đục hơi vàng, có những vết nhăn thường xẻ dọc hoặc cắt thành từng khối vuông có màu trắng vàng và có nhiều xơ. Loại bỏ tạp chất, rửa sạch, làm mềm, thái mỏng và phơi nắng. Các loại thảo mộc trắng dạng bột mịn là thứ tốt.

Khu vực phân bố

Cây cát căn là loại cây mọc hoang thường mọc thành bụi lớn hoặc mọc leo lên hàng rào, các cây to khác. Cây có thể thích nghi với mọi điều kiện nhiệt độ và ánh sáng, chúng rất dễ sống, có thể phát triển được trên vùng đất đá. Vì vậy, ở nước ta chúng mọc hoang ở khắp nơi và được trồng hầu hết từ Bắc vào Nam. Đặc biệt ở những nơi gần nguồn nước, có ánh sáng tốt , cây sinh sản và phát triển mạnh nhất, cho củ to, nhiều bột mịn và hàm lượng dinh dưỡng cũng được đánh giá cao hơn.

Ở Trung Quốc, cây cát căn được trồng để xuất khẩu, nó được sản xuất chủ yếu ở các tỉnh Hà Nam, Tứ Xuyên, Triết Giang và Hồ Nam.

Thu hái, chế biến – Cát căn có tác dụng gì?

Thu hái

Dược liệt cát căn được thu hoạch nhiều nhất vào đầu mùa đông từ tháng 10 – 11 hàng năm. Khi vỏ ngoài của củ có màu vàng tươi, phần bên trong có màu trắng đục, cắt ra chuyển sang màu vàng là một loại củ tốt, có chứa hàm lượng dưỡng chất cao. Sau khi thu hoạch xong chúng được mang về và chế biến thành các loại khác nhau tùy theo nhu cầu sử dụng.

Chế biến

Dược liệu cát căn có thể được chế biến ở nhiều dạng khác nhau như:

Cắt khúc: Đem dược liệu rửa sạch đất, gọt bỏ vỏ bên ngoài, cắt khúc ngắn khoảng 13cm. Chuẩn bị một thau nước muối đặc cứ 5kg muối thì cho 10kg nước ngâm với 100 khúc cát căn trong vòng nửa ngày. Tiếp đó pha thêm nước vào ngâm 7 ngày, vớt ra ngâm nước sông 4 giờ và phơi khô 3 ngày. Khi độ khô đạt 6 – 7 phần, đem hấp trong hộp cùng với lưu hoàng trong 2 ngày đêm để củ mềm và trong, lõi hết màu vàng mà chỉ còn màu trắng bột, tiếp tục sấy cho đến khi khô hoàn toàn.

Khoang củ: Đem củ sắn dây gọt vỏ, rửa sạch, cắt khúc dài 8-15 cm, xông ngày 3 lần với lưu hoàng. Sau đó sấy vào buổi sáng hôm sau và lại tiếp tục xông với lưu hoàng vào buổi tối cho đến khi khô hẳn.

Dạng miếng vuông: Đem củ sắn dây cạo bỏ vỏ, rửa sạch, cắt thành từng miếng vuông khoảng 3 cm và dày khoảng 1,5 cm. Lấy sắn dây hấp với lưu hoàng nhiều lần rồi đem phơi nắng đến khi dược liệu khô hoàn toàn.

Dạng bột sắn dây: Đối với củ sắn dây tươi nên chọn củ to sẽ có nhiều bột sẽ hiệu quả hơn khi sơ chế. Rửa sạch và gọt bỏ lớp vỏ bên ngoài để bột sắn dây không có màu vàng mà có màu trắng tinh. Đem cát căn xay thành bã, dùng màng lọc bỏ bã, lấy phần nước cốt. Cho nước cốt vào chậu hoặc thùng lớn, thêm nước lạnh và để qua ngày hôm sau. Sang hôm sau đổ bỏ phần nước nổi lên trên chỉ lấy lớp bột mịn. Dùng thìa nhỏ cạo lấy lớp bột này, thêm nước lạnh mới và để lắng cho đến ngày hôm sau và tiếp tục lặp lại bước này trong 1 tuần sẽ nhận được bột rất mịn và đem phần bột này phơi đến khi khô hẳn là được.

Thành phần hóa học

Ở phần củ rễ tươi chiếm 15% tinh bột, chứa nhiều flavonoids, isoflavon, các sapogenin, các glucosid loại olean triterpen,…

Phần lá có chứa rất nhiều axit amin mà đặc biệt là asparagin.

Phần hoa có glucosyl tryptophan PF-P, saponin triterpenic,…

Tác dụng dược lý – Cát căn có tác dụng gì?

Trong đông y cát căn có tác dụng gì?

Theo đông y, vị thuốc cát căn có vị ngọt, cay, tính bình, phần nước cốt rễ sống có tính hàn, hoa có vị ngọt, không độc, tính bình nên được quy vào 4 kinh phế, tỳ, vị và bàng quang. Vị thuốc cát căn có tác dụng thanh nhiệt, mát gan, giải độc do rượu bia, sỏi thận ở thời kỳ đầu, đau lưng do thay đổi thời tiết, tiêu chảy cấp và mãn tính, bệnh sỏi muốn mọc mà không mọc được, đau vai gáy, bệnh trĩ xuất huyết, bệnh tiểu đường, cao huyết áp, ù tai,…

Trong y học hiện đại cát căn có tác dụng gì?

  • Loại thảo dược này đã được thử nghiệm trên động vật bằng cách sử dụng nước sắc của loại dược liệu này và nhận thấy rằng tác dụng dược lý của nó có thể giúp giải độc và thanh nhiệt nhanh chóng.
  • Với thành phần daidzein có thể giúp giãn cơ một cách hiệu quả và cơ chế hoạt động của nó tương tự như hóa chất Spasmaverine. Liều lượng puerarin vừa đủ cũng giúp giảm loạn nhịp tim do thiếu máu cục bộ cơ tim.
  • Vị thuốc cát căn làm tăng lưu lượng máu trong động mạch chủ. Từ đó ngăn ngừa tình trạng xơ vữa động mạchđột quỵ ở người già.
  • Nước sắc từ cát căn có thể ngăn ngừa và cải thiện tình trạng cao huyết áp, kiểm soát các biến chứng và sự tái phát của bệnh trong cơ thể.
  • Nước sắc cát căn dùng kết hợp với vitamin VB đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc điều trị chứng điếc đột ngột.
  • Dược liệu cát căn cũng có tác dụng làm giãn cơ, giảm co thắt cơ, giảm viêm, thu liễm hiệu quả nhất.

Những bài thuốc chữa bệnh hiệu quả từ cát căn

Chữa gáy lưng co quắp ở trẻ

Lấy 8g cát căn, 8g thạch cao, 4g kim ngân hoa, 4g bạch thược, 4g hoàng cầm, 2g cam thảo, 2 con ngô công, 2 con toàn yết và 2,8g hoàng liên. Đem tất cả dược liệu sắc với nước lọc, đun trên lửa nhỏ khoảng 15 phút, mỗi ngày uống 1 thang.

Chữa cảm mạo kèm sốt cao và đau cứng vai gáy

Lấy cát căn, bạch thược, bạch chỉ, sài hồ, hoàng cầm, thạch cao, đại táo và gừng tươi cắt thành từng lát mỏng. Đem các dược liệu sắc uống mỗi ngày, uống đến khi bệnh khỏi thì tiếp tục uống thêm 2 – 3 ngày nữa để bệnh khỏi hoàn toàn và không bị tái lại.

Cảm mạo bao gồm nhiều triệu chứng

Lấy cát căn, sài hồ, đại táo, khương hoạt và thạch cao đem sắc với 400ml nước, đun trên lửa nhỏ, đến khi nước cạn lại còn 200ml thì ngưng. Ngày uống 2 – 3 lần sau bửa ăn giúp chữa các triệu chứng từ cảm mạo như ho có đờm, sốt nhẹ, đaqu đầu, khó ngủ, nhức mỏi cơ thể.

Chữa ngộ độc rượu – Cát căn có tác dụng gì?

Trong trường hợp sử dụng quá nhiều rượu bia kém chất lượng dễ bị sốc và ngộ độc rượu. Một số trường hợp nặng phải nhập viện để rửa ruột, nhưng trong trường hợp nhẹ hơn sẽ xuất hiện các triệu chứng chóng mặt, buồn nôn. Khi đó ta áp dụng từ bài thuốc cát căn như sau:

  • Lấy cát căn, thủy phi, bột cam thảo và hoàng liên mỗi loại khoảng 10 – 15g
  • Đem các vị thuốc xay hoặc tán thành bột mịn, cho thêm ít nước để tạo thành cao đặc và vo thành từng viên nhỏ.
  • Người bệnh mỗi lần uống khoảng 3 viên, ngày uống 2 – 3 lần, uống kèm với nước mát, uống liên tục 1 tuần để đào thải hoàn toàn các độc tố ra bên ngoài cơ thể.

Còn trong trường hợp uống rượu quá nhiều bị nôn thì lấy cát căn khô sắc với nước, cho người bị say rượu uống 1 bát thì khoảng 2 – 3 giờ sau sẽ tỉnh rượu.

Chữa bệnh sởi ở người lớn và trẻ nhỏ

Lấy cát căn, thăng ma, ngưu bàng tử và cam thảo mỗi loại dược liệu dùng khoảng 8 – 10g. Đem các dược liệu sắc với 4 bát nước, đun trên lửa nhỏ đến khi nước sắc lại còn 1 bát thì ngưng, uống liên tục đều đặn đến khi khỏe hoàn toàn.

Còn đối với trường hợp bị sởi ở giai đoạn đầu nhưng chưa phát ban hết thì ta lấy cát căn, thuyền thoái, liên kiều, ngưu bàng tử, kinh giới, uất kim và cam thảo dây mỗi loại khoảng 10 – 12g. Sau đó đem dược liệu sắc uống, uống 2 – 3 lần trong ngày, từ khi bệnh bắt đầu xuất hiện.

Chữa các bệnh về tim mạch – Cát căn có tác dụng gì?

Lấy 200g cát căn, cam thảo, bạch linh, đan sâm mỗi loại khoảng 60 – 80g. Các dược liệu chuẩn bị nên ở dạng khô để tán thành bột mịn, mỗi ngày uống khoảng 2 lần, khi dùng lấy 2 muỗng bột thuốc hòa với 200ml nước ấm.

Chữa ngộ độc thức ăn ở mức nhẹ

Lấy cát căn và ngó sen đem giã nát rồi lọc lấy phần nước cốt thu khoảng 500ml. Dùng uống trực tiếp khoảng 2 – 3 lần trong ngày để đạt hiệu quả tốt nhất.

Những lưu ý khi sử dụng cát căn

  • Không nên sử dụng quá nhiều cát căn sống hoặc tinh chất bột trong ngày. Nên có một lượng vừa đủ, đặc biệt không uống bột sắn dây sống quá 1 ly 330ml mỗi ngày.
  • Người bị sốt nóng nhưng sợ lạnh, người bị âm hư hỏa vượng không nên dùng cát căn.
  • Phụ nữ có dấu hiệu mệt mỏi và huyết áp thấp khi mang thai không nên sử dụng cát căn. Không phải bài thuốc nào cũng phù hợp với phụ nữ mang thai, trước khi sử dụng hãy hỏi ý kiến bác sĩ.
  • Trẻ nhỏ nên dùng dược liệu ở dạng bột chín hoặc dạng thuốc sắc vì nếu uống trực tiếp sẽ khiến bé bị lạnh bụng, đi ngoài.
  • Không bao giờ sử dụng cắt căn cùng lúc với tinh chất hoa bưởi và mật ong vì khi các thành phần này tương tác chúng có tác dụng ngược lại.

One thought on “Cát căn có tác dụng gì?

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Liên hệ
Liên hệ