Lá vọng cách chữa bệnh gì? Những bài thuốc chữa bệnh từ lá cách

Lá cách hay còn gọi là lá vọng cách, chúng được dùng làm rau ăn sống hoặc chế biến kèm những món xào. Thế nhưng, ít ai biết rằng lá cách còn được coi là một vị thuốc quý có tác dụng giúp tăng cường hệ tiêu hóa, lợi tiểu, cao huyết áp, kiết lỵ, đặc biệt là đối với những người bị viêm gan, gan nhiễm mỡ,… Tuy nhiên, nhiều người vẫn không biết cây vọng cách là cây gì? Lá vọng cách chữa bệnh gì? Lá vọng cách có tác dụng gì? Để hiểu rõ hơn về công dụng của cây vọng cách, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết hơn qua bài viết sau đây.

Lá cách là lá gì?

Cây vọng cách thuộc họ cỏ roi ngựa Rerbeaceae, có tên khoa học là Premma integrifolia L và còn được gọi với các tên gọi khác như cây cách, bọng cách.

Lá vọng cách có tác dụng gì?
Lá vọng cách có tác dụng gì?

Cây vọng cách là loại cây thân gỗ thường mọc thành bụi, cao khoảng 7m. Thân cây mọc thẳng đứng, phân thành nhiều nhánh nhỏ, cây có khi mọc leo và thường có gai.

Lá đơn mọc đối hình chữ thập, có màu sắc và hình dạng khác nhau theo từng giai đoạn phát triển.

Lá cách có hình trái xoan hoặc hình bầu dục, gốc hình tròn hoặc hình tim, hơi bất xứng, chóp tù hoặc có mũi ngắn, lá dài khoảng 16cm, rộng khoảng 12cm. Phần trên của mép lá nguyên hoặc hơi có răng cưa, mặt dưới lá có ít lông và nhất là trên các gân. Khi lá cách còn non có màu xanh nhạt, khi lá già sẽ chuyển sang màu xanh đậm.

Cây vọng cách có hoa mọc trên cành, hoa tự ngù, hoa màu trắng xám, có kích thước nhỏ, cuống hoa dài, hình nón dày đặc, tràng hoa màu trắng lục, có mùi gây khó chịu. Quả có hình trứng, khi chín quả có màu đen, quả rộng 3-4mm, có 4 ô, mỗi ô chứa một hạt. Cây vọng cách thường có mùa hoa quả từ tháng 5 – 11 hàng năm.

Rễ của cây vọng cách thuộc dạng rễ gỗ, vỏ ngoài có màu hơi vàng, được bao bọc bởi các phần rễ cái, có nhiều rễ con mọc xung quanh cây, rễ cắm sâu xuống lòng đất.

Khu vực phân bố

Cây vọng cách có phạm vi sinh thái rộng, thích hợp trồng ở những nơi thường xuyên bị ngập úng nước ngọt, nước mặn, nước lợ. Cây thuốc mọc ở các khu vực từ đầm lầy đến khe suối và ven biển, ven rừng ở độ cao từ 0-300m, cây mọc ở nơi có bóng râm một phần hoặc ánh sáng toàn phần.

Loại dược liệu này có thể được tìm thấy ở khắp mọi nơi ở Việt Nam, Lào và Campuchia, Ấn Độ, Indonesia, Mangat, Philippines và châu Úc. Ở nước ta, dược liệu còn được trồng nhiều ở khu vực đồng bằng, gần núi và điển hình là khu vực đồng bằng miền Tây. Cây thường được trồng làm cây cảnh trong vườn nhà, chủ yếu dùng lá làm gia vị, rau ăn hoặc dùng làm thuốc chữa bệnh.

Thu hái, chế biến

Lá là bộ phận được sử dụng chủ yếu làm thuốc, có nơi còn dùng cả phần thân và rễ.

Dược liệu được thu hái quanh năm, sau khi thu hoạch về đem dược liệu rửa sạch, phơi nắng hoặc sấy khô bảo dùng dần hoặc có thể đem dược liệu sao vàng để dùng dần. Rễ cây khi chế biến có vị nhạt và mùi hơi hắc.

Toàn bộ thân cây có mùi khó chịu, nhưng phần lá cách có tinh dầu có mùi thơm dễ chịu nên người ta thường dùng lá ở dạng sống, gói bánh khọt, bánh xèo ăn cùng với các loại rau tươi khác. Lá cách chủ yếu được dùng để xào nấu với các loại thịt như thịt chuột đồng, thịt rắn hoặc để um lươn. Lá thường được cắt thành sợi nhỏ, cho vào nồi um hoặc xào khi thịt đã gần chín và xào đến khi mềm.

Thành phần hóa học – Lá vọng cách chữa bệnh gì?

Các thành phần chính có trong hoa, lá, thân, rễ của cây lá cách có flavonoids, đường khử, tinh dầu, iridoid, polysacharid.

Cây lá cách còn có chứa một số thành phần quan trọng như premnin và ganiarin – Hai hoạt chất này có tác dụng giảm co thắt tim và giúp tăng cường trí nhớ.

Ngoài ra, một số nghiên cứu còn phân tích được rằng dược liệu có đến 54 nguyên tố vô cơ và có nhiều nguyên tố có lợi cho sức khỏe như Fe, Mg, Na, K, Zn,…

Tác dụng dược lý – Lá vọng cách chữa gì?

Trong đông y lá vọng cách chữa bệnh gì?

Theo đông y, lá cách có vị ngọt nhẫn, hơi chát, mùi hơi hôi, hăng, tính mát nên được quy vào 3 kinh can, tâm và tỳ. Vị thuốc lá cách có công dụng thanh nhiệt, mát gan, lợi tiểu, tăng cường hệ tiêu hóa, tăng cường chức năng gan và bảo vệ gan, tăng cường chức năng hệ tiêu hóa, lợi sữa cho phụ nữ sau sinh, điều trị phong tê thấp, bướu giáp Basedo, huyết áp thấp do khả năng làm tăng huyết áp, sỏi thận, viêm đại tràng, đau nhức xương khớp,…

Trong y học hiện đại lá vọng cách chữa bệnh gì?

Chống viêm: Lá cách có khả năng ức chế phù nề và giảm viêm. Trong mô hình cấp tính, albumin gây phù chân ở chuột và lá ức chế sự hình thành phù nề. Trong một mô hình mãn tính, ở chuột PCEE sự hình thành u hạt gây ra bằng viên bông. Lá cách làm giảm đáng kể sự hình thành u hạt với tỷ lệ ức chế tương ứng là 35,17% và 50,38%.

Hạ huyết áp: Lá vọng cách trợ tỳ can, chữa các chứng cao huyết áp do can dương vượng và can hỏa vượng. Các triệu chứng thường là đỏ mặt, cáu kỉnh, tăng huyết áp, tinh thần lo lắng, khó vào giấc ngủ. Lá cách có tác dụng làm dịu tinh thần, cải thiện giấc ngủ, dễ đi vào giấc ngủ, ngủ sâu giấc. Ngoài ra, lá cách có tính hành khí hoạt huyết, giảm sức cản ngoại biên, tăng lưu thông máu nên làm giảm huyết áp.

Bảo vệ gan: Chiết xuất ethanol từ lá cách có tác dụng tương tự như silymarin – Đây là chất giúp tăng cường khả năng giải độc của gan, kích thích tái tạo tế bào gan. Đồng thời, dược liệu cũng bảo vệ gan khỏi tổn thương như rượu và các loại thuốc gây độc cho gan.

Đồng thời, trong thí nghiệm trên ếch cho thấy Premnin có tác dụng cường giao cảm. Chất này có khả năng làm giảm sức bền của cơ tim, làm giãn nở và đồng thời làm giãn đồng tử.

Kết quả nghiên cứu dược lý đã chỉ ra rằng các chất có trong cây vọng cách là Premnin và ganiarin có khả năng tác động và nâng cao hệ thần kinh giao cảm. Nghĩa là dược liệu có các công năng làm co mạch, tăng tiết nước bọt, tăng nhu động ruột, làm nở đồng tử, nở khí quản,… Hoạt động tiết nước bọt và tăng nhu động ruột giúp ăn ngon miệng, khí quản nở to giúp thở tốt. Đối với người bị huyết áp thấp, việc tăng huyết áp giúp người bệnh cảm thấy khỏe mạnh hơn.

Những bài thuốc chữa bệnh từ lá cách

Chữa bệnh đại tràng – Lá vọng cách chữa bệnh gì?

Lấy 20g lá dược liệu, 10g bạch truật rửa sạch với nước rồi phơi dưới bóng râm. Tiếp đó, dùng thêm 10g khô sâm đem rửa sạch, cho các vị thuốc vào ấm đất nấu với 500ml nước lọc. Tiếp tục sắc cho đến khi nước cạn lại còn 150ml thì ngưng, mỗi ngày uống 1 thang, uống liên tục 7 – 10 ngày và uống khi thuốc còn ấm.

Chữa bướu giáp Basedo

Lấy lá vọng cách và 10g bạch truật đem rửa sạch, phơi dưới bóng râm. Dùng 15g lá vọng cách khô, 15g ké đầu ngựa, 20g bạch hoa xà thiệt thảo và 20g cây xạ đen, đem tất cả rửa sạch, rồi sắc cùng với 1.5 lít nước. Đem các dược liệu sắc khoảng 30 phút hoặc sắc cho đến khi nước cạn còn 500ml thì ngưng, chia làm 3 lần uống trong ngày.

Chữa vàng da

Lấy 20 vọng cách, 20g atiso, 30g nhân trần, 30g ý dĩ, 16g mạch nha, 12g nghệ vàng, 12g mã đề, 10g chi tử, 10g vỏ đại đã sao vàng, 10g thần khúc, 10g cuống thơm nếp và 8g cam thảo nam. Đem các dược liệu rửa sạch và sắc với 500ml nước, đun đến khi nước cạn còn 150ml thì chắt lấy lượng nước thuốc. Tiếp tục cho nước lọc sắc thuốc cho đến khi lượng nước còn 100ml, trộn chung 2 lần thuốc với nhau. Chia làm 2 – 3 lần uống trong ngày, uống trước bữa ăn và uống liên tục trong 7 – 10 ngày.

Chữa kiết lỵ – Lá vọng cách chữa bệnh gì?

Lấy 30 – 40g lá vọng cách rửa sạch với nước muối, đem giã nát, cho thêm ít nước sôi khuấy đều rồi chắt lấy nước, có thể cho thêm ít đường cho dễ uống.Mỗi ngày uống 1 lần, mỗi lần uống 30 – 40ml nước thuốc, trẻ em có liều dùng bằng ½ liều dùng so với người lớn.

Ngoài cách trên, ta có thể lấy lá cách đem phơi hoặc sấy khô, đem sao vàng, rồi nấu cùng với 600ml nước lọc. Đun đến khi nước cạn lại còn 200ml thì ngưng, chắt lấy nước chia làm 2 phần uống trong ngày, mỗi ngày uống 1 thang và uống liên tục đến khi tình trạng bệnh thuyên giảm.

Chữa gan nhiễm mỡ, kém ăn, đầy bụng

Lấy 30g lá vọng cách, 20g lá chi tử hoặc lá dành dành, 20g nhân trần, 10g cỏ mần trầu, 10g râu ngô và 5g đậu đen, nếu bị đầy bụng có thể thêm 15g vỏ quýt lâu năm. Đem các dược liệu rửa sạch rồi đem sao vàng hạ thổ, tiếp đó nấu cùng với 800ml nước sắc trong 30 phút hoặc đến khi nước cạn còn 300ml thì ngưng. Đối với bệnh cấp tính thì uống liên tục 20 ngày, còn bệnh mãn tính thì uống 1 – 3 tháng để phòng ngừa bệnh tái phát.

Những lưu ý khi sử dụng lá cách

  • Việc lạm dụng thuốc sắc từ vọng cách có thể gây cao huyết áp, tăng hệ thần kinh giao cảm, rối loạn các chức năng khác của cơ thể. Vì vậy, người bệnh chỉ nên sử dụng dược liệu này với liều lượng phù hợp và có chỉ định của bác sĩ, chuyên gia đông y.
  • Nước sắc của cây vọng cách có tính kháng sinh mạnh, vì vậy người bệnh có thể sử dụng các loại thuốc nam trong trường hợp bị nhiễm trùng đường ruột, ngộ độc thực phẩm, lỵ trực trùng,… Ngoài ra, người bệnh có thể dùng nước cốt, bã thuốc bôi lên vùng bị mụn nhọt, lở ngứa ngoài da,…
  • Tuy nhiên, cả hai loại ancaloid kể trên, kể cả Premnin và ganiarin trong dược liệu lá những chất có độc tính nhẹ. Vì vậy, tốt nhất người bệnh nên sử dụng cây vọng cách theo từng liệu trình điều trị, mỗi liệu trình từ 5 – 7 ngày, sau 1 liệu trình hãy tạm ngưng sử dụng. Người bệnh không nên dùng thuốc liên tục, cũng không nên dùng liều lượng cao.
  • Trước khi sử dụng các bài thuốc từ vọng cách, người bệnh cần trao đổi với bác sĩ về liều lượng và độ an toàn của thuốc. Ngoài ra, người bệnh nên sử dụng các bài thuốc dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa y học cổ truyền để đảm bảo an toàn.

2 thoughts on “Lá vọng cách chữa bệnh gì? Những bài thuốc chữa bệnh từ lá cách

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Liên hệ
Liên hệ