Kha tử là gì? Những điều cần biết về kha tử

Quả (hạt) của cây kha tử có công dụng chữa viêm họng, khản tiếng, ho vô cùng hiệu quả. Từ xa xưa, dược liệu này đã được áp dụng trong nhiều bì thuốc chữa bệnh. Để hiểu rõ hơn về loại dược liệu này, hãy cùng gia công thực phẩm chức năng Life Gift tìm hiểu nhé!

Mô tả đặc điểm cây kha tử

Kha tử là gì?
Kha tử là gì

Kha tử là gì?

Dược liệu có tên khoa học là Terminalia Chebula. Với nhiều tên gọi khác nhau như cây chiêu liêu, trái cheo leo, kha lê lặc, hạt chiêu liêu,…

Là loại cây thân gỗ to sống lâu năm, cao khoảng 15 – 20m, đường kính của cây có thể lên đến 1m. Vỏ có nhiều vết nứt hình dạng chữ nhật không, màu xám tro. Lớp vỏ ngoài có nhiều tầng màu nâu nhạt, màu đỏ xen kẽ nhau, lớp vỏ có thể dày đến 2cm.

Lá đơn mọc đối xứng nhau, phiến lá nguyên thuôn hình trứng hoặc trứng ngược, cuống lá ngắn. Đầu lá nhọc, đuôi lá rộng và ở đỉnh cuống lá có 2 – 4 tuyến nhỏ.

Hoa mọc thành chùm, thường mọc ở đầu cành hoặc kẽ lá, tràng hoa màu trắng và có mùi thơm. Hoa nhỏ, có phủ một lớp lông màu vàng. Quả có hình cứng, nhọ 2 đầu và có 5 cạnh dọc. Quả kha tử không quá to, chỉ vừa bằng ngón tay cái, dài 3 – 5cm, đường kính khoảng 2,5 – 3cm, vỏ có màu nâu nhạt. Quả có màu xanh nhưng khi chín quả có màu vàng đến cam và sau cùng là màu hơi nâu. Trong quả có hạt cứng chắc, thịt quả có màu nâu nhạt, vị chát chua.

Khu vực phân bố

Là loài cây mọc hoang, được trồng nhiều ở Trung Quốc (Trung Quốc họ vẫn thường nhập dược liệu ở Việt Nam và Ấn Độ), Ấn độ, các nước Đông Nam Á (Thái Lan, Việt Nam, Lào, Campuchia),…

Cây được trồng nhiều ở những khu vực có rừng nửa rụng lá, giữa rừng hợp và rừng nửa rụng hoặc rừng thường xanh trên cả đất cát và đất pha sét. Là cây ưa bóng mát từ nhỏ nhưng khi cây trưởng thành thì ưa sáng. Do có vỏ dày nên cây có khả năng chịu khô, lạnh và lửa.

Cây thường mọc nhiều ở các địa hình bằng phẳng dọc đường đi, ven sông suối, chân núi ở độ cao dưới 1200m và gặp nhiều ở độ cao 300 – 700m.

Ở Ấn Độ, cây có thể thân bố ở độ cao 1500m. Cây tái sinh rải rác dưới tán rừng thưa, có độ tàn che 0,3 – 0,4 và có khả năng tái sinh chồi tốt.

Tại Việt Nam, cây mọc hoang và được trồng nhiều tại một số tỉnh ở miền Nam.

Thu hái, chế biến

Quả kha tử được xem là vị thuốc được dùng để chữa bệnh từ xa xưa. Thời gian thu hái dược liệu và tháng 6 – 8 hàng năm, đây là thời gian quả chín.

Trên thị trường, vỏ kha tử có màu nâu sẫm, mặt ngoai xù xì với những đám trắng và mặt trong nhẵn có màu nâu đỏ, có vị rất chát.

Nên chọn những quả đã già, vỏ bên ngoài chuyển sang màu vàng ngà, thịt chắc. Cón nếu chọn những quả non, ốp lép khi bào chế thuốc sẽ không đem lại hiệu quả cao. Ngoài ra, trước khi dùng nên rửa sạch, để ráo rồi sao sơ. Nếu kết hợp chung các vị thuốc khác nên giã dập và bỏ hạt.

Dược liệu sau khi mang về đem phơi khô và dùng dần. Bảo quản dược liệu ở nơi kín gió, khô ráo và thoáng mát.

Kha tử có tác dụng gì?
Kha tử có tác dụng gì?

Thành phần hóa học

Trong thịt quả có chứa đến 51% tanin, ngoài ra còn có những thành phần khác như galic, luteolic, egalic, Chebulinic có công dụng kháng sinh và điều trị nhiễm khuẩn (virus, vi khuẩn). Chất terchebinvà Chebutin có công dụng chống co thắt cơ tim (Chống co thắt dạ dày, ruột, chống ho, trợ tim,…)

Quả kha tử có chứa 30% chất làm săn da với những chất đặc trưng khác như chebulagic, acid chebulinic, các tanin, glucogalin, Fructose, , các Acid Amin,…

Phần nhân quả có chứa khoảng 3 – 7% chất dầu, có màu vàng trong suốt, thuộc chất dầu bán sinh. Thành phần chủ yếu trong chất dầu là linoleic, các acid palmatic và oleic. Ngoài ra, hợp chất chebulanin trong dược liệu còn có khả năng chống ung thư.

Tác dụng dược lý

Trong Đông y

Trong Đông y kha tử có nhiều tên gọi khác nhau như chiêu liêu, tùy phong tử, hà tử, a tử. Dược liệu có vị chua, chát, đắng, tính ôn. Được quy vào kinh phế, chỉ khái (trừ ho, sạch phổi), đại tràng có tác dụng liễm phế, trị phế hư, viêm hầu họng, ho hen, khản tiếng, hen suyễn, mồ hôi trộm, tiêu chảy, lỵ kéo dài. Khi kết hợp với các dược liệu khác, kha tử có công dụng điều trị táo bón, bệnh tim, rồi loạn tiêu hóa,… Chỉ được dùng ở liều lượng khuyến cáo khoảng 3 – 10g/ngày. Nếu dùng kha tử điều trị lỵ, tiêu chảy thì nước cháy vỏ để dùng. Nếu dùng điều trị khản cổ thì sử dụng kha tử sống.

Kha tử tuy vẻ ngoài xấu xí, vị đắng chát và khó nuốt nhưng giá trị của chúng mang lại khiến ai cũng phải công nhận hiệu quả của chúng. Ở Trung Quốc và Ấn Độ quả kha tử được dùng để bồi bổ và phục hồi sức khỏe, có tác dụng nhuận tràng, lợi tiêu hóa. Người Ấn Độ thường nghiền quả kha tử thành bột và hút trong tẩu thuốc lá giúp làm giảm hen suyễn. Nhưng người dân vùng Nepal họ dùng kha tử điều trị viêm họng và chữa long đờm bằng cách nước kha tử rồi nhai. Tại Việt Nam, chúng ta dùng kha tử bằng cách tán thành bột, sắc lấy nước uống hoặc giã nát.

Trong y học hiện đại

Theo nghiên cứu cho thấy, kha tử có tác dụng điều trị bệnh khản tiếng và bệnh viêm họng hạt bằng các nghiên cứu lâm sàng. Những trước hết là tác dụng giảm ho, với hoạt chất Polysaccharid khi thử nghiệm lâm sàng cho thấy có tác dụng giảm ho rõ rệt. Thậm chí tác dụng dược lý của Polysaccharid còn cao hơn so với chất codein – Chất chống ho mạnh nhất trong thí nghiệm lâm sàng. Sau khi uống thuốc có chiết xuất từ kha tử từ 30, 60, 120, 300 phút người bệnh sẽ thấy giảm ho rõ rệt ngay từ phút 30.

Không những vậy, hoạt chất Alloyl có tác dụng kháng virus. Đồng thời hoạt chất này có vai trò quan trọng ức chế các virus loại 1 và với một số loại virus làm giảm hệ miễn dịch của con người. Ngoài ra, hoạt chất retrovirus có tác dụng bảo vệ tế bào mô, phục hồi hô hấp cấp tính và chống virus cúm A.

Theo như các chuyên gia y dược học chứng minh được hoạt tính kháng khuẩn với hàm lượng tanin dồi dào. Cùng với những hoạt chất đặc biệt giúp kha tử trở thành chất kháng sinh tự nhiên và có khả năng diệt khuẩn mạnh mẽ. Nhờ vào đó, các nhà nghiên cứu y học hiện nay đã không ngừng nghiên cứu và cho ra các chế phẩm từ kha tử với công dụng làm ức chế in vitro (in vitro là phương pháp nghiên cứu trong sinh học thực nghiệm) đối với một số loại vi khuẩn như trực khuẩn bạch hầu, Salmonella typhi,  trực khuẩn mủ xanh, Pseudomonas aeruginosa, tụ cầu vàng và liên cầu khuẩn tán huyết.

Do đó, bệnh khản tiếng, viêm họng có đến 80% nguyên nhân do virus gây ra, điển hình như virut cúm A, cúm B, coronavirus, virus Epstein-Barr (EBV), virusRhinovirus,… Và khoảng 20% do vi khuẩn liên cầu, tụ cầu,… Nếu dùng kha tử sẽ rất hiệu quả.

Tác dụng của kha tử đối với sức khỏe
Tác dụng của kha tử đối với sức khỏe

Kha tử có tác dụng gì?

Kha tử có công dụng:

  • Hỗ trợ điều trị tiêu chảy và trĩ nội
  • Điều trị ho lâu ngày
  • Điều trị các bệnh về đường hô hấp: Ho khan, ho gió, ho có đờm, viêm phổi, ho do dị ứng,…
  • Chữa bệnh ra mồ hôi trộm
  • Giúp kháng viêm, kháng khuẩn
  • Chống rồi loạn hệ tiêu hóa
  • Cải thiện hệ tim mạch
  • Điều trị chứng ngộ độc thức ăn
  • Cải thiện tuần hoàn máu tốt hơn
  • Có tác dụng làm đẹp da
  • Chữa sâu quãng, vết thương lõm
  • Chữa viêm amidan
  • Điều trị hen do hư phế hoặc ho kéo dài làm khàn giọng
  • Điều trị trĩ lậu, ruột sôi
  • Giúp điều trị lỹ mãn tính kèm sốt, tiêu chảy lâu ngày, chống viêm khuẩn, giải độc,…

Những bài thuốc chữa bệnh từ kha tử

Giúp cải thiện tình trạng rồi loạn tiêu hóa do đau dạ dày

Chuẩn bị 10g kha tử, anh túc xá và can khương mỗi dược liệu 5g rồi liệu tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng khoảng 3 – 6g, ngày uống 3 lần và uống cùng nước ấm. Hoặc ta có thể lấy kha tử, phục linh, cam thảo, hậu phát, thần khúc, lương khương, trần bì, thảo quả, mạch nha, mỗi dược liệu 5g. Đem nghiền tất cả thành bột mịn. Khi uống lấy 6g bột uống cùng với 200ml nước ấm, ngày uống 2 lần cho đến khi bệnh có triệu chứng thuyên giảm.

Điều trị hen do hư phế hoặc ho kéo dài làm khàn giọng

Chuẩn bị 8g kha tử đã giã dập và bỏ hạt, 6g cam thảo, 10g cát cánh. Đem sắc với 3 bát nước, náu đến khi còn 200ml nước thì ngưng. Chia ra 4 lần uống trong ngày, ngày uống một thang, uống đến khi bệnh khỏi hẳn. Hoặc ta lấy 10g kha tử, hạnh nhân và cam thảo mỗi thứ 5g. Đem sắc cùng 600ml nước và đun nhỏ lửa trong 20 phút đến khi nước sắc xuống cồn 300ml thì ngưng. Chia ra làm 3 lần uống trong ngày, nhày uống một thang và uống liên tục trong 7 – 10 ngày.

Chữa sâu quãng, vết thương lõm

Chuẩn bị 20 quả kha tử, 20g ngũ bội tử, 4g giáng hương và 4g thanh đại. Đem nguyên liệu tán thành bột rồi trộn với dầu mè rồi bôi lên vết thương. Tuy nhiên, không dùng kha tử trong trường hợp mắc hội chứng ngoại cảnh, tích tụ nhiệt thấp trong cơ thể. Không dùng trong trường hợp mới cảm ngoại tà và táo bón.

Điều trị ho có đờm ở trẻ

Cách này thực hiên rất đơn giản nhưng giúp giảm ho, long đờm và làm giảm tình trạng sưng viêm rất hiệu quả. Đối với những trẻ nhỏ mắc bệnh đường hô hấp dưới như lao phổi, viêm phổi, giãn phế quản, viêm phế quản khiến bé mệt mỏi và dễ nôn ói khi ăn. Đờm nhầy có thể tồn đọng hiến trẻ khó thở hoặc thở khò khè.Ta chỉ cần lấy quả kha tử lột bỏ vỏ, lấy phần bên trong cho vào nước ấm, rồi cho ít muối ăn vào ly, khuấy đều. Sau đó lấy hạt kha tử cho trẻ ngậm, nuốt nước tiết ra đến khi hết vị chát thì nhả ra.

Những bài thuốc từ kha tử
Những bài thuốc từ kha tử

Chữa ngộ độc thức ăn do thức ăn nhiễm khuẩn, lỵ mãn tính có sốt, tiêu chảy mãn tính

Lấy kha tử (bỏ hạt), hoàng tiễn và mộc hương mỗi dược liệu 5g. Đem hoàng tiễn và mộc hoàng rửa sạch bằng nước muối rồi đem phơi khô. Sau đó tán thành bột. Khi uống pha bột vào 200ml nước sôi để nguội rồi khuấy đều, chia ra uống 3 lần trong ngày

Chữa Khan tiêng do viêm họn g và phong hàn cảm mạo

Chuẩn bị 4 quả kha tử, 6g cam thảo, 10g cát cánh, sắc cùng 150ml nước lọc và 150ml đồng tiểu (nước tiểu đồng tử). Sắc nhỏ lửa đến khi nước còn 150ml thì ngưng. Ngày uống một thang, uống khi còn ấm và dùng liên tục trong 10 ngày.

Lưu ý khi sử dụng sa nhân

Với những công dụng tuyệt vời từ kha tử, vậy kha tử có đùng được cho phụ nữ đang mang thai, đang cho con bú và trẻ sơ sinh không? Phụ nữ mang thai thường gặp tình trạng ho, nhưng dưới 3 tháng thai kỳ người mẹ tuyệt đối không dùng thuốc tây. Do đó, việc sử dụng thảo dược để điều trị ho là điều cần thiết.

Những chúng ta cần lưu ý các vấn đề quan trọng sau đây:

  • Nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các dược liệu để điều trị
  • Không nên quá lạm dụng các bài thuốc, nếu đau họng và ho quá nhiều và diễn biến nặng thì cần đến gặp bác sĩ để điều trị.
  • Tránh xa tầm tay trẻ em

Ngoài ra, để đẩy nhanh hiệu quả chữa bệnh từ kha tử ta cần phải kiêng cữ phù hợp:

  • Kiêng những thực phẩm gây dị ứng, kích thích ho như đậu phộng, hải sản, tôm, cua, trứng,…
  • Những thức ăn nhiều dầu mỡ, cay hoặc những món tẩm ướp nhiều gia vị và đồ ăn lạnh
  • Không những vậy, cần giữ ấm cơ thể, ăn những thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất, như các loại trái cây giúp nâng cao sức đề kháng, các loại rau xanh, giúp chống lại tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp
  • Uống nhiều nước

Lời kết

Với những thông tin trên chúng tôi hy vọng bạn đã hiểu được phần nào về những công dụng của kha tử. Tuy nhiên, đây chỉ là những bài thuốc dân gian nên sẽ tùy thuộc vào cơ địa và tình trạng bệnh của từng người. Người bệnh có thể dùng kết hợp với các sản phẩm có chiết xuất từ các loại thảo dược giúp cải thiện và nâng cao tình trạng bệnh.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Liên hệ
Liên hệ