Nha đảm tử và những công dụng có thể bạn chưa biết

Từ xa xưa, nha đảm tử được xem là một loại dược liệu thuốc nam quý. Thảo dược mọc hoang ở nhiều nơi trên khắp các tỉnh miền núi. Dược liệu được sử dụng rộng rãi trong các bài thuốc Đông y và được lưu truyền đến ngày nay.

Để tìm hiểu rõ về dược liệu nha đảm tử là gì? Những công dụng bạn chưa biết về nha đảm tử có ích đối với sức khỏe ? Khi dùng nha đảm tử cần lưu ý gì?  Bài phân tích về nha đảm tử của Gia công thực phẩm chức năng của Life Gift dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về thảo dược này nhé!

Nha đảm tử là gì ?

Thảo dược là những cây trồng, có nguồn gốc từ thực vật tự nhiên được sử dụng để điều trị hoặc hỗ trợ điều trị bệnh. Người ta có thể lấy ở bất cứ phần nào trên cây như thân, lá, hoa, rễ cành ở dạng tươi hoặc đã qua sơ chế, chế biến, chiết dịch để làm thảo dược. Một trong số loài thảo dược nên nhắc đến là “Nha đam tử”. Đây là loại dược liệu quý chữa các bệnh đường ruột như tiêu chảy, kiết lỵ, viêm loét dạ dà, tá tràng, đau bụng, tiêu hoá kém, chữa viêm túi mật, sỏi túi mật, sỏi đường dẫn mật… Ngoài ra nó cũng có tác dụng chữa sốt rét.

Nha đảm tử
Nha đảm tử
Nha đảm tử có nhiều tên gọi khác nhau trong dân gian cây sầu đâu cứt chuột, khổ sâm nam, cây khổ luyện tử, cây sầu đâu rừng, cây xoan rừng… được xem là một thảo dược đem lại giá trị cao.
Nha đảm tử có tên khoa học là Brucea javanica (L) Merr. (Brucea sumatrana Roxb), thuộc họ Thanh thất (Simaroubaceae).

Đặc điểm sinh thái về Nha đảm tử

Mô tả

  • Nha đảm tử là một loại cây nhỏ thân mềm có lông.
  • Chiều cao của cây tầm khoảng  2 – 3 mét.
  • Lá mọc so le kép lông chim lẻ gồm 5 – 11 lá chét
  • Phiến lá chét dài 5 – 10 centimet, rộng 2 – 4,5 centimet, mép khía răng, nhất là ở mặt dưới.
  • Hoa đơn tính, mọc thành chùm xim, dài 15 – 25 centimet.
  • Quả có hình bầu dục, màu đen.
  • Hạt nha đảm tử hình trứng, màu nâu đen, có lớp vỏ ngoài nhăn nheo.
  • Hoa nha đảm tử thường trổ bông vào tháng 3 – 4; ra quả tháng 5 – 9. Thu hái quả vào mùa hè, bóc vỏ, lấy hạt, phơi khô.
  • Thụ phấn chủ yếu nhờ côn trùng tái sinh tự nhiên tốt từ hạt. Khi cây bị chặt phá, phần còn lại vẫn có khả năng sinh cây chồi.

Phân bố

Nha đảm tử là loại cây chịu được nắng, khô hạn, ưa sáng, mọc lẫn với các cây bụi. Cây có thể sinh trưởng trên nhiều loại đất, kể cả đất cát ven biển hay đất khô cằn trên đồi. Cây mọc hoang ở nhiều nơi trên khắp các tỉnh miền núi. Đặc biệt dược liệu phân bố nhiều ở các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên.Với đặc tính hữu dụng của mình, cả thị trường nội địa và Trung Quốc đều chuộng loại cây này.
Vào những năm gần đây, nha đảm tử được trồng và phát triển mạnh ở tỉnh núi vùng phía Bắc như Lào Cai, Hà Giang, Sơn La, Cao Bằng,… đặc biệt Vĩnh Sơn, xã miền núi của huyện Vĩnh Thạnh (Bình Định).
Thực tế cho thấy, sau khoảng 1 năm trồng, cây khổ sâm hay còn gọi là “nha đảm tử” đã cho thu hoạch trái. Với mật độ 5.500 cây/ha (cự ly 1,2-1,5m), người nông dân trồng có thể thu được từ 800 – 1.000kg quả khô, doanh thu đạt khoảng 120-160 triệu đồng/ha/năm.

Bộ phận dùng, thu hái, chế biến và bảo quản

Trong Đông Y thì tất cả các bộ của cây đều được khai thác và sử dụng để chữa bệnh. Tuy nhiên, đối với nha đảm tử thì người ta thường sử dụng quả và lá để làm dược liệu là chính.
Theo kinh nghiệm từ dân gian cho biết, bộ phận nha đảm tử thường được dùng làm thuốc là hạt (quả) (cũng có thể dùng lá nhưng ít hơn) thu hái từ tháng 8 – 12 trong năm khi quả đã chín. Đây là giai đoạn thu hoạch tốt nhất, bởi lúc này quả đã gần chín chứa nhiều dược chất tốt. Sau khi thu hoạch hái quả về, đem rửa sạch bụi bẩn tạp chất. Xát quả để lấy hạt phơi hoặc sấy khô.
Nó có thể được sử dụng sắc để uống, giã nhuyễn làm nước cốt, xay thành bột mịn hoặc có thể sử dụng ăn trực tiếp. Tuỳ vào mục đích bệnh khác nhau mà cách chế biến cũng khác nhau.

Bộ phần dùng đem lại lợi ích qua giai đoạn bào chế

Mỗi bộ phận của cây đều có khả năng hỗ trợ điều trị và ngăn ngừa một số loại bệnh như:
  • Lá nha đảm tử: đây là bộ phận thường được để trị các bệnh ngoài da như mụn đầu đen, trứng cá, thâm nám,…Ngoài ra, bộ phận này còn có khả năng kiểm soát lượng đường trong máu, trị phong thấp, các bệnh về gan và tiểu đường hiệu quả.
  • Vỏ cây: bộ phận này có công dụng trị sốt rét, hạ sốt và tốt cho các bệnh nhân bị đau dạ dày.
  • Hoa nha đảm tử: bộ phận có công dụng trị các bệnh nhiễm khuẩn đường ruột như giun, sán rất tốt. Ngoài ra, hoa của cây còn có công dụng trị đờm ho, khó thở.
  • Quả: Quả nha đảm tử cũng có công dụng chữa nhiều bệnh như trĩ, tiểu đường, phong thấp và có khả năng sát trùng cao.
  • Hạt: Hạt của cây cũng được dùng để trị các bệnh nhiễm giun, sán, thấp khớp, một số bệnh ngoài da như ghẻ lở, hắc lào.
  • Nhánh cây: Bộ phận này có tác dụng trị ho, hen suyễn, tiểu đường và cải thiện chứng rối loạn tiểu tiện.

Bảo quản

Sau khi sơ chế xong thì người dùng cần bảo quản thảo dược ở nơi khô ráo thoáng mát. Tránh những nơi ẩm ướt, côn trùng, sâu bọ,…

Thành phần hóa học và dược tính nha đảm tử

Trong quả nha đảm tử có 20- 23% dầu béo trong đó có acid oleic, triglycerid, acid béo, acid brucelic.Ngoài ra còn một glucozit gọi là kosamin, thành phần hóa học brutoxin, alcaloid (brucamarin) chất tanin, chất men có thể là men thủy phân, amydalin và một chất saponin.
Thành phần chính có trong nha đảm tử là quassinoid. Quassinoid thuộc nhóm diterpen mạch vòng gọi là picrasan.
Năm 1967, Viện các hợp chất thiên nhiên ở Pháp (Judith Polansky-Zoia BaskevithExperientia 23(6) 1967-C. A. 1968 Nb5-21869), năm 1968 Trường đại học tổng hợp California Mỹ (Keng Y.Sim James J.Simes J.Org Chem 33(1) 1968-C.A.68,39849n) đã chiết và xác định công thức hóa học của một số chất đắng như bruxein A, B, C và brusatola.
Brusatola có độ chảy 276-2780, công thức thô C27H32O11.

Dược tính nha đảm tử

Các hợp chất quassinoid phân lập từ nha đảm tử có tác dụng trị lỵ amip, sốt rét và chống ung thư. Hoạt chất bruceantin có tác dụng kháng amip, chống sốt rét và ức chế các tế bào ung thư; hoạt tính sốt rét không chỉ đơn thuần do tác dụng độc hại tế bào. Quassinoid có trong quả cũng như các triterpenoid bruceajavanin A, dihybrobruceajavanin A, bruceajavanin B (từ thân nha đảm tử) đã được chứng minh có tác dụng ức chế sự phát triển của chủng kháng clor oquin  Plasmodium falciparum Kj in vitro. Một số quassinoid (brucein A, B, D, brusatol) cũng có hoạt tính chống nhiễm p. berghei in vitro ở chuột nhắt trắng sau khi cho uống.
Tóm lại, các quassinoid: bruceolid, bruceantin và bruceantinol có hoạt tính ức chế đối với bệnh bạch cầu lympho và carcinom phổi, ung thư buồng trứng. Riêng về lĩnh vực y học, tác dụng kỳ diệu của lá sầu đâu đã được người Ấn Độ ứng dụng từ xa xưa để làm thuốc hạ đường huyết, chống viêm, chống ung thư, kháng khuẩn, kháng nấm, chữa sốt rét. Ngoài ra nó còn có tác dụng chống oxy hóa tế bào và kháng các tác nhân gây đột biến gen hoặc ung thư…

Tính ứng dụng trong y học

Các nước Ấn Độ, Mỹ, Hà Lan, Nhật… đã điều chế sản xuất từ nha đảm tử thành các dạng thuốc uống như thuốc viên, chữa loét bao tử, bệnh đường ruột, sán lãi, dạng trà thuốc, dạng kem và các mỹ phẩm thoa da chữa ghẻ, mụn nhọt, lang ben, hắc lào, xà bông tắm sát khuẩn ngoài da, hoặc cao dán trị các vết thương làm độc, ung mủ, các vết loét của phong hủi. Nước sắc của cây còn dùng để chữa viêm nha chu, viêm nướu, sâu răng, chữa viêm cơ, viêm khớp. Dùng ngoài đắp lên các ápxe, bướu ác tính, trĩ hoặc các vết thương do rắn, rết cắn.
Chất kosamin có tác dụng diệt trùng rất rõ rệt. Liều nhỏ gây nôn diệt giun sán, liều cao thì độc, làm tim đập chậm, nôn ra mật và máu, đi ỉa lỏng và có thể chết được. Máu người bị ngộ độc đen, không đông được, hồng cầu phồng lên, vón lại, ống tiêu hóa và màng não bị viêm.

Lợi ích và cách dùng Nha đam tử trong Đông y

Theo Đông y, nha đam tử có vị đắng, có độc, vào kinh đại tràng điều trị được nhiều chứng bệnh. Tác dụng táo thấp (làm khô cái ẩm ướt) sát trùng. Chữa sốt rét, chữa lỵ, viêm túi mật…, những người tỳ vị hư nhược nôn mửa cấm dùng.
Mặc dù có nhiều phương pháp khác nhau nhưng nó vẫn giữ được giá trị dinh dưỡng và dược chất tốt cho người dùng. Sau đây là một số cách sử dụng kỷ tử để chữa bệnh, mời bạn tham khảo.

Các bài thuốc dân gian từ nha đảm tử

Chữa viêm túi mật, viêm đường dẫn mật, sỏi túi mật:

Kết hợp nha đảm tử 10g, kim tiền thảo 40g, nhân trần 40g, sài hồ 16g, mã đề 16g, chi tử 12g, chỉ xác 8g, uất kim 8g, đại hoàng 4g. Các vị thuốc sao vàng, hạ thổ, sắc uống ngày một thang, uống ít nhất 30 ngày.

Chữa lỵ cấp tính, đau quặn bụng, mót rặn nhiều, đại tiện ra chất nhầy (xích bạch lỵ), có sốt, sợ lạnh:

Kết hợp nha đảm tử, hoàng liên gai, hạt dưa hấu, bồ kết, hạt cau, đại hoàng mỗi vị 20g, sao vàng, tán thành bột. Mỗi ngày 20g, chia làm 2 lần, hòa với nước ấm để uống.

Chữa lỵ mạn tính do amip:

Kết hợp nha đảm tử 45g (bỏ vỏ), quán chúng 15g, ngân hoa thán 15g, sáp vàng 60g. Đem các nguyên liệu sao vàng, tán thành bột mịn, lại nấu chảy sáp, hòa bột vào trộn đều, vê thành viên bằng hạt đỗ tương. Uống lúc đói, người lớn mỗi ngày 10-15 viên.

Kiểm soát bệnh tiểu đường và ngăn ngừa một số bệnh lý khác

Ngoài ra, có thể còn dùng 5 – 10 lá tươi hoặc phơi trong mát cho hơi héo rồi đun sôi lấy nước uống mỗi ngày, nước thuốc có vị rất đắng nhưng hậu ngọt, cũng không khó uống, có tác dụng làm mát cơ thể, chống oxy hóa tế bào, kháng các tác nhân gây đột biến gen hay u bướu, ung thư, chữa viêm nha chu, viêm nướu, sâu răng, chữa viêm cơ, viêm khớp, lọc máu, trị bệnh cao huyết áp và rối loạn nhịp tim, làm giảm mỡ và cholesterol trong máu, kiểm soát tiểu đường,…
Dùng lá nha đảm tử giã nát, đắp ngoài da lên các vết áp xe, trĩ, các vết thương do rắn, rết cắn hay điều trị các loại mụn trứng cá, mụn mủ, mụn nang, đinh râu, làm mờ sẹo, giảm thâm nám, phòng ngừa mụn tái phát mà không gây tác dụng phụ.

Liều dùng và những lưu ý khi sử dụng Nha đảm tử

Mặc dù nha đảm tử tử là thảo dược rất tốt cho sức khoẻ nhưng người dùng cần phải biết một số kiến thức để dùng thảo dược mang lại hiệu quả cao.
  • Khi ứng dụng nha đảm tử trong trị bệnh, cần chú ý đến liều lượng.
  • Người đang sử dụng thuốc cần chú ý, bởi thảo dược có tính tương tác với một loại thuốc chứa warfarin. Điều này sẽ dẫn đến tác dụng xấu đến cơ thể của người dùng. Để đảm bảo tính an toàn khi sử dụng bạn cần tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa trước khi dùng.
  • Phụ nữ đang mang thai nên nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng. Ngoài ra, mẹ đang cho con bú cũng khuyến cáo không nên sử dụng thảo dược. Bởi nó sẽ ảnh hưởng đến khả năng tiết sữa của mẹ.
  • Trẻ em không được sử dụng các loại dầu hay quả từ nha đảm tử để chữa bệnh bởi các phản ứng phụ nghiêm trọng như nôn mửa, toát mồ hôi,…có thể xảy ra ngay sau đó vài giờ.
  • Người bệnh cần phải kết hợp với các bài tập thể dục, rèn luyện thể chất và xây dựng chế độ ăn uống hợp lý để cải thiện sức khỏe tốt hơn.

Lời kết

Bài viết trên đây đã trình bày, cung cấp rất nhiều thông tin cho quý bạn đọc hiểu hơn về loài cây nha đảm tử và các công dụng đối với sức khỏe. Vì vậy, mọi người không nên sử dụng tùy tiện, hãy tìm hiểu kĩ để sử dụng và thu được các hiệu quả của loài cây “thần dược” này nhé!
Mong rằng bạn đã biết cách tận dụng tốt cây thuốc quý này để cải thiện sức khỏe cho mình và người thân.

One thought on “Nha đảm tử và những công dụng có thể bạn chưa biết

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Liên hệ
Liên hệ